Tanıdıklığın Çekiciliği - Bağlanma Türleri

Partnerinize nasıl çekildiniz, sizi ona yaklaştıran neydi? Çoğumuz bunun cevabını bilmeyiz, belki hiç düşünmeyiz de. Bir kimya vardır deriz, ya da bir kader. Oysa bu, çok bilinmezli bir denklem.

Sadece bir araya gelirken değil, bir arada kalırken de etkisini sıklıkla hissettiğimiz ve çoğu zaman davranışlarımızı, kararlarımızı etkileyen bir denklem: bağlanma türleri. İlişki başladıktan sonra kendimizi çokça sorgulamamız da bundan dolayıdır. Bana geç cevap verdiğinde neden bu kadar üzülüyorum, sevgisini neden defalarca sınıyorum, beni terk edecek ya da sıkboğaz edecek kaygısına neden bu kadar kolay kapılıyorum?

Cevap için eskiye dönmek gerekir. Bağlanma türümüz, erken dönemde bakım verenle kurduğumuz ilişkiden doğar. Bakım veren bize nasıl davrandıysa, sevgi nasıl geldiyse, zihnimiz bir harita çıkarır: kime güvenilir, ilgi nasıl kazanılır, yakınlık ne kadar tehlikeli. Buna göre çizilen bu harita bize danışılmadan oluşur, bilgimiz dışında saklanır ve yetişkinlikte kime çekileceğimizde rol oynar.

İlişkiye başlarken zihin "tanıdık" olanı seçer. Güvenli, istikrarlı bir evde büyüyenler için bu iyi haber: tanıdık gelen zaten sakin ve güvenli bir sevgidir. Ama erken dönemde sevgi tutarsızlıkla, mesafeyle ya da onay kazanmak için didinmekle karıştıysa, büyüdüğümüzde de sevgiyi tanımanın yolu hâlâ o eski şablondan geçer. Sakin, istikrarlı bir sevgi bu yüzden bize yabancı gelebilir. Ne kadar sağlıklı olursa olsun, tanıdık gelmeyen bir ilişki bize ait hissettirmez. Zihin için tanıdık olmakla güvenli olmak aynı anlama gelmez.

Bu erken harita herkeste aynı işlemez. Kimimiz yakınlığı güvenli bulur, kolayca bağlanır. Kimimiz ise yakınlaşırken içten içe "acaba beni bırakır mı" diye kolaçan eder, ilginin azalması durumunda içeride kaygı alarmları çalar. Bir kısmımız tam tersini yapar: yakınlıktan kaçınır, "ihtiyacım yok" der ve aslında varolan bu ihtiyacı bastırır. Bir başka örüntüde ise bu iki ses aynı anda konuşur: kişi hem yaklaşmak ister hem yakınlıktan korkar. Bu genelde, güvenilmesi gereken kişinin aynı zamanda korku kaynağı olduğu durumlarda ortaya çıkar. Sevgi ve tehlike aynı kişiden geldiğinde, zihin ikisini ayırmayı öğrenemez. Yetişkinlikte bu, partnere hem sarılmak hem kaçmak isteme hissi olarak geri döner. İlişkiye en çok ihtiyaç duyulan anda ondan uzaklaşmak istemek tutarsız görünür ama zihnimizin erken donemde kaydettiği tehlikeden korunma biçimidir.

Bunların her biri bir zamanlar işe yaramış birer stratejidir. Kaygılı bağlanan biri, çocukken ilgiyi ancak yüksek sesle isteyerek alabiliyordu. Kaçıngan biri ise ihtiyaç duymanın hayal kırıklığıyla sonuçlandığını öğrenmişti. İkisi de aynı korkuya, terk edilme korkusuna, farklı cevaplar verdi: biri bağırarak, diğeri kapıyı sessizce kapatarak. Mesele, bu stratejilerin artık gerekmediği halde hâlâ otomatik devreye girmesidir. Karşımızdaki kişi güvenli bir yer sunsa bile zihnimiz bunu yabancılar.

Bazen bizi zorlayacak bir kişiye ya da duruma daha güçlü bir çekim hissederiz, çünkü zihin bunu tehlike olarak değil, tanıdık bir dönüş olarak tanımlar.

Bu tetiklenme yalnızca romantik ilişkilerde olmaz, sıradan anlarda da bizi bulur: geç cevap verilen bir mesaj, farklı bir fikir, ufak bir mesafe bazen orantısız bir tepkiye yol açabilir. Beden o anı bugünün olayı olarak değil, eski bir tehdidin tekrarı olarak okur. Tepki abartılı görünse de, kişinin "aşırı tepkili" olmasından kaynaklanmaz. Karşınızdaki insanla değil, içinizde hâlâ küçük kalan bir versiyonunuzla tartışıyor olabilirsiniz. Ortaya çıkan davranışlar da kötü niyetten gelmez: geri çekilmek, kontrol etmeye çalışmak, onay aramak, kendinden ödün vermek. Hepsi eskiden işe yaramış, hâlâ görevde olduğunu sanan bir nöbetçidir.

Kime çekildiğimiz rastgele bir tercih değil, içimizde taşıdığımız eski bir haritanın iz düşümüdür. Bunu bilmek kendimizi suçlamak için değil, daha net görebilmek için değerli. İlk anda ya da ilişki sürerken partnerinize hissettiğiniz çekimde kendinize sorabileceğiniz bir soru var: gerçekten beni güvende mi hissettiriyor, yoksa sadece tanıdık mı geliyor? İkisi bazen birbirine çok benzer. Ama aralarındaki farkı görmek, kurduğunuz ilişkileri de değiştirebilir. Bunu görmek kolay değil, çünkü tanıdık olan genelde daha yüksek sesle konuşur. Yine de bir kez fark edildiğinde, kendinize karşı biraz daha sabırlı olabiliyorsunuz.